انواع زیره کفش های کوهنوردی و کاربردهای آن

زیره کفش کوهنوردی چیست و چرا این‌قدر مهم است؟

زیره (Outsole) مثل «پوستِ پای مصنوعی» عمل می‌کند: باید اصطکاک قابل پیش‌بینی، دوام بالا، پایداری پیچشی (torsional stability)، مقاومت در برابر سایش (abrasion resistance)، و رفتار مناسب در دماهای متفاوت داشته باشد.

مواد و طراحی زیره تعیین می‌کنند یک کفش در سنگ‌لاخ، گل، برف یا یخ چطور رفتار کند.

---

1) زیره‌های لاستیکی (Rubber Outsoles)

الف) لاستیک ترموپلاست (TPR)

مخلوطی از لاستیک + پلیمرهای حرارتی است.

ویژگی‌ها:

– نرم‌تر، قیمت مناسب، انعطاف‌پذیری خوب.

– چسبندگی خوب در سطوح خشک.

– نقطهٔ ضعف: در سرما سفت می‌شود، دوامش از ویبرام کمتر است.

کاربرد: پیاده‌روی سبک، کوه‌پیمایی تفریحی.

ب) لاستیک طبیعی تقویت‌شده (Natural Rubber)

ویژگی‌ها: چسبندگی بسیار خوب، اما ساییدگی سریع‌تر.

رفتار فنی: در دمای بالا نرم‌تر می‌شود، در سرما سفت‌تر.

کاربرد: مسیرهای جنگلی، سطح‌های خیس، مسیر کوتاه.

ج) لاستیک‌های اختصاصی برندها (مثل Contagrip، Megagrip، Stealth)

اینها ترکیبات پیشرفتهٔ لاستیکی هستند که با افزودنی‌هایی مثل سیلیکا، کربن بلک و الیاف تقویتی ساخته می‌شوند.

Contagrip (سالومون)

– ترکیب‌های مختلف برای یخ، گل، سنگ.

– معمولاً سبک‌تر و با الگوی عاج (Lug Pattern) تهاجمی.

Stealth Rubber (فایو تن)

– چسبندگی بسیار بالا روی سنگ خشک؛ محبوب اسکرامبلینگ و مسیر صخره‌ای.

– در گل و یخ عملکرد متوسط.

---

2) زیره‌های ویبرام (Vibram)

در حد یک «استاندارد صنعتی» محسوب می‌شود. ویبرام فقط یک ماده نیست؛ مجموعه‌ای از ترکیبات لاستیکی و طراحی‌های مختلف است.

مثال‌هایی از سری‌های معروف:

Vibram Mont

– مخصوص دمای پایین، مقاوم به سفت‌شدن در سرما.

– مناسب یخ‌نوردی، زمستان، ارتفاعات.

Vibram Megagrip

– تعادل عالی بین چسبندگیِ خیس و خشک.

– محبوب کفش‌های تراکینگ و هیکینگ جدی.

Vibram Idrogrip

– چسبندگی خیلی قوی روی سطوح خیس و صخره‌ مرطوب.

– دوام کمتر از Mont.

Vibram XS Trek

– ترکیب انعطاف + چسبندگی.

– مناسب پیاده‌روی عمومی و فنی نیمه‌سنگین.

رفتار علمی:

– لاستیک ویبرام معمولاً Hardness بین 60 تا 70 Shore A دارد که تعادل بین چسبندگی و مقاومت سایشی ایجاد می‌کند.

---

3) زیره‌های EVA + رابر (Dual Density)

اینجا زیره چندلایه است:

1) لایهٔ EVA برای جذب ضربه

2) لایهٔ Rubber برای چسبندگی و دوام

ویژگی‌ها:

– سبک، مناسب مسافت طولانی.

– چسبندگی متوسط رو به خوب.

– EVA در طول زمان فشرده می‌شود؛ مخصوصاً زیر بار سنگین.

کاربرد: هیکینگ چندساعته، مسیرهای خاکی و سنگی ملایم.

---

4) زیره‌های PU (Polyurethane Outsole)

PU سخت‌تر و بادوام‌تر از EVA است.

ویژگی‌ها:

– بسیار مقاوم به فشردگی و فرسایش.

– جذب ضربه خوب، ولی سنگین‌تر از EVA.

– عملکرد مناسب در گرما و سرما.

کاربرد: بک‌پکینگ چندروزه، کوله‌سنگین، کفش‌های نظامی و صنعتی.

---

5) زیره‌های TPU (Thermoplastic Polyurethane)

معمولاً به‌صورت شاسی (Shank) یا قطعات میانی در زیره استفاده می‌شود.

ویژگی‌ها:

– سختی بالا و مقاومت عالی در برابر پیچش.

– سبک‌تر از PU و بادوام‌تر از EVA.

– چسبندگی پایین‌تر از لاستیک، پس معمولاً تنها استفاده نمی‌شود.

کاربرد:

– کفش‌های فنی با نیاز به ثبات بالا

– کفش‌های صعودهای آلپاین

– میان‌کفی برای جلوگیری از خم شدن بیش از حد

---

6) زیره‌های کربنی (Carbon-Reinforced)

خود زیره کامل کربنی نمی‌شود؛ بلکه صفحات کربنی برای افزایش سختی به کار می‌روند.

ویژگی‌ها:

– کنترل عالی پیچش

– انتقال انرژی بالا

– دوام فوق‌العاده

– چسبندگی کم → بنابراین همیشه با لایهٔ لاستیکی ترکیب می‌شود.

کاربرد: مسیرهای سنگی، صعود فنی، کفش‌های مخصوص Via Ferrata.

---

7) زیره‌های یخ/برف (Ice-Grip Soles)

این‌ها ترکیبات لاستیکی مخصوص دمای زیر صفر هستند که سفت نمی‌شوند.

دو طراحی مهم:

– لاستیک سیلیکا: چسبندگی بهتر در یخ نیمه‌مرطوب

– عاج‌های میخی فلزی (مثل زیره‌های نوردیک): برای یخ خالص

کاربرد: یخ‌نوردی، زمستان، مسیرهای یخی.

---

8) زیره‌های گلی (Mud Outsoles)

ویژگی‌های طراحی:

– عاج‌های بلند 6 تا 8 میلی‌متری

– فاصله‌گذاری زیاد بین آج‌ها برای جلوگیری از چسبیدن گل

– لاستیک متوسط تا نرم برای چسبندگی خاک مرطوب

کاربرد: جنگل، مسیرهای بارانی، تریل‌های گِلی.

---

9) زیره‌های صخره‌ای (Rock Outsoles)

ویژگی‌ها:

– عاج کوتاه و فشرده

– ترکیب لاستیک سخت برای مقاومت سایشی

– طراحی نزدیک به Climbing Zone روی پنجه برای گیر روی لبهٔ سنگ

کاربرد: اسکرامبلینگ، سنگ‌پیمایی نیمه‌فنی.

---

نکات علمی که تعیین‌کنندهٔ کیفیت زیره هستند

سه پارامتر خیلی حیاتی‌اند:

سختی (Hardness)

اندازه‌گیری با Shore A.

– سخت‌تر → دوام بیشتر، چسبندگی کمتر

– نرم‌تر → چسبندگی بیشتر، دوام کمتر

ترکیب ایده‌آل در ویبرام‌ها معمولاً 60–70 Shore A است.

مقاومت سایشی (Abrasion Resistance)

با تست Taber اندازه گرفته می‌شود.

زیره‌های ویبرام و PU معمولاً بهترین مقاومت را دارند.

عملکرد دمایی (Thermal Behavior)

لاستیک‌های معمولی در سرما سفت می‌شوند و چسبندگی کاهش می‌یابد؛ ترکیبات Mont و IceGrip برای همین شرایط پایدار می‌مانند.

---

جمع‌بندی کاربردی برای انتخاب

برای این‌که زیره مناسب مسیرت را راحت پیدا کنی:

– مسیر سنگی → ویبرام Megagrip یا Stealth

– مسیر گلی → زیره با عاج بلند و فاصله‌دار، Contagrip مخصوص Mud

– مسیر برفی/زمستانی → ویبرام Mont یا IceGrip

– مسیر طولانی با کوله سنگین → PU/TPU با شاسی سفت

– مسیر سبک و تپه‌نوردی → لاستیک TPR یا EVA+Rubber

– مسیر فنی صخره‌ای → Rock Outsole با Climbing Zone